ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիա

Մասնիկներից մինչև տիեզերական ճառագայթներ։

Մի փոքր պատմություն

Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտը հիմնադրվել է Աբրահամ Ալիխանովի և Արտեմ Ալիխանյանի կողմից՝ 1942 թվականին որպես Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ինստիտուտ, իսկ 1943 թվականին դարձել է ինքնուրույն գիտական հաստատություն՝ ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի կազմում։ Նրա հիմքում երկրորդային տիեզերական ճառագայթների ուսումնասիրությունն էր և Արագած լեռան վրա կառուցված երկու բարձր լեռնային կայանները՝ «Արագած» (3200 մ) և «Նոր Ամբերդ» (2000 մ)։

1967 թվականին գործարկվեց 6 ԳէՎ էներգիայով էլեկտրոնային սինքրոտրոնը՝ «ԱՐՈՒՍ»-ը, տարածաշրջանում մասնիկների առաջին արագացուցիչը։ 1970 թվականին հենց այստեղ հայտնաբերվեց ռենտգենյան անցումային ճառագայթումը, որն այսօր լայնորեն կիրառվում է մասնիկների նույնականացման համար։ 1980-ական թվականների կեսերին ինստիտուտում մշակվեց պատկերային մթնոլորտային Չերենկովյան դիտակների (IACT) գաղափարը, որը կիրառվեց HEGRA համագործակցությունում, իսկ հետագայում՝ MAGIC և H.E.S.S. գիտափորձերում։

2002 թվականից ինստիտուտը կրում է հիմնադիր տնօրեն Արտեմ Ալիխանյանի անունը։ 2010 թվականին այն վերանվանվեց Ա. Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիա, իսկ 2011 թվականին վերակազմավորվեց հիմնադրամի։ Այսօր ԱԱԳԼ-ի գիտնականները համագործակցում են KEK, JLab, DESY, CERN, JINR, MAX IV և MAMI կենտրոնների հետ, իսկ լաբորատորիան տալիս է Հայաստանի բարձր ազդեցության գիտական հրապարակումների զգալի մասը։

Հետազոտական խմբեր

Հետազոտական խումբՀազվադեպ միջուկային ռեակցիաների և միջուկային աստղաֆիզիկայի խումբՉափում ենք շատ հազվադեպ տեղի ունեցող միջուկային ռեակցիաներ, որոնք օգնում են հասկանալ, թե ինչպես են աստղերում առաջանում քիմիական տարրերը։Հետազոտական խումբՄիջուկների ճեղքման և ֆրագմենտացիայի խումբՈւսումնասիրում ենք, թե ինչպես են ատոմի միջուկները ճեղքվում ֆոտոնների ազդեցությամբ, և ստեղծում ենք գերարագ ժամանակաչափ դետեկտորներ։Հետազոտական խումբՆանոկառուցվածքների և նանոնյութերի խումբՍտանում ենք մեկ ատոմ հաստությամբ նյութեր, օրինակ՝ գրաֆեն, և ուսումնասիրում դրանց հատկությունները։Հետազոտական խումբՑածր էներգիաների միջուկային ֆիզիկայի խումբԱԱԳԼ-ի արագացուցիչներով չափում ենք, թե ինչ նոր միջուկներ և ինչ հավանականությամբ են առաջանում, երբ թիրախը ճառագայթվում է ֆոտոններով կամ պրոտոններով։Հետազոտական խումբԱրագացուցչային խումբ (ԼՈՒԷ-75)Աշխատեցնում ենք ԱԱԳԼ-ի էլեկտրոնային գծային արագացուցիչը, որի փնջերով մյուս խմբերը կատարում են իրենց գիտափորձերը։Հետազոտական խումբՀադրոնների կառուցվածքի հետազոտման խումբ (JLab)ԱՄՆ Ջեֆերսոնի լաբորատորիայի էլեկտրոնային փնջով ուսումնասիրում ենք, թե ինչից և ինչպես են կազմված պրոտոնը, նեյտրոնը և մյուս հադրոնները։Հետազոտական խումբՇատ բարձր էներգիաների գամմա-ճառագայթների աստղաֆիզիկայի խումբՉերենկովյան աստղադիտակների տվյալներով ուսումնասիրում ենք Տիեզերքի ամենահզոր աղբյուրներից եկող գամմա-ճառագայթները։Հետազոտական խումբEIC խումբԿառուցում և փորձարկում ենք ապագա էլեկտրոն-իոնային կոլայդերի (EIC) կալորիմետրի մասերը, որպեսզի հնարավոր լինի «տեսնել» պրոտոնի ներքին կառուցվածքը։Հետազոտական խումբCOMPASS խումբCERN-ի COMPASS գիտափորձի տվյալներով ուսումնասիրում ենք, թե ինչպես են քվարկները շարժվում և պտտվում պրոտոնի ներսում։Հետազոտական խումբCMS խումբՄասնակցում ենք CERN-ի CMS գիտափորձին՝ վերլուծում ենք պրոտոնների բախումների տվյալները և մշակում նոր սերնդի արագ դետեկտորներ։Հետազոտական խումբATLAS խումբՄասնակցում ենք CERN-ի ATLAS գիտափորձին՝ ուսումնասիրում ենք դետեկտորի կալորիմետրը, մշակում դրա էլեկտրոնիկան և վերլուծում բախումների տվյալները։Հետազոտական խումբALICE խումբՄասնակցում ենք CERN-ի ALICE գիտափորձին, որտեղ ծանր միջուկների բախումներով ուսումնասիրվում է գերտաք և գերխիտ նյութը։Հետազոտական խումբBelle II հետազոտական խումբՈւսումնասիրում ենք, թե ինչու է Տիեզերքում նյութն ավելի շատ, քան հականյութը՝ Ճապոնիայի Belle II գիտափորձի տվյալներով։

Գիտնականներ

Այս կառույցի գիտնականները դեռ ավելացված չեն։ Այստեղ կհայտնվեն նրանց էջերը՝ ինչով են զբաղվում, ինչպես կապվել և նրանց բլոգները։

Սա տեղեկատու էջ է՝ պաշտոնական աղբյուրների հիման վրա։ Կառույցի անունը չի ենթադրում գործընկերություն։