ԱԱԳԼ / Բաժանմունք
Հ. Վարդապետյանի անվան փորձարարական ֆիզիկայի բաժանմունք
ՂեկավարՀրաչյա Մարուքյան, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր
Ի՞նչ են ուսումնասիրում
Բաժանմունքի գործունեությունը սկսվել է 1967 թվականին, երբ գործարկվեց 6 ԳէՎ էներգիայով Երևանի էլեկտրոնային սինքրոտրոնը։ Մինչև 2005 թվականը արագացուցչի վրա չափվել են պրոտոնների և նեյտրոնների էլեկտրամագնիսական շառավիղները, ուսումնասիրվել են ֆոտոնների հադրոնային հատկությունները, նուկլոնային ռեզոնանսների կառուցվածքը, միջուկների ֆոտոֆրագմենտացումը, ինչպես նաև ռենտգենյան անցումային և կանալային ճառագայթումները։
Այսօր բաժանմունքն ուսումնասիրում է ֆոտոմիջուկային ռեակցիաները ցածր ինտենսիվության (10–20 էլեկտրոն/վ), 10–75 ՄէՎ էներգիայով էլեկտրոնային փնջով, մասնիկների գրանցիչների արդյունավետությունը և նյութերի ճառագայթային հատկությունները, ինչպես նաև աշխատում է ախտորոշման ու թերապիայի համար անհրաժեշտ ռադիոիզոտոպների արտադրության վրա։ Բաժանմունքի աշխատակիցները 2019 թվականին գործարկված C18/18 ցիկլոտրոնի պրոտոնային փնջով ուսումնասիրում են թեթև միջուկների կլաստերային կառուցվածքը և չափում են ռեակցիաների կտրվածքներ։
Առանձնահատուկ ուղղություն է Ավանի աղի հանքի ցածր ֆոնային ստորգետնյա լաբորատորիայում հազվադեպ միջուկային պրոցեսների հետազոտությունը։ Բաժանմունքը նախագծում և ստեղծում է դետեկտորներ՝ պլաստիկ և բյուրեղային սցինտիլյատորներ, սիլիցիումային միկրոստրիպային դետեկտորներ, ռադիոհաճախականային ֆոտոխողովակներ և ցածր ճնշման բազմալար համեմատական խցիկներ։ Զարգացվում են նաև խիտին/խիտոզանային համակարգերի ուսումնասիրության նոր մեթոդներ։
Միջազգային համագործակցություն
- CERN՝ CMS, ATLAS, ALICE, COMPASS և AMBER գիտափորձեր
- Ջեֆերսոնի ազգային լաբորատորիա (JLab), ԱՄՆ՝ հադրոնների կառուցվածքի հետազոտություն էլեկտրոնների և ֆոտոնների փնջերով
- DESY, Գերմանիա՝ HERMES և H1 գիտափորձեր
- H.E.S.S. և CTA՝ գերբարձր էներգիաների գամմա-ճառագայթների աստղաֆիզիկա
- ELI-NP և HIγS՝ միջուկների ճեղքում և ֆրագմենտացում ֆոտոնների փնջերով
- Ֆերմիի ազգային լաբորատորիա (Fermilab), ԱՄՆ՝ SpinQuest գիտափորձ
- Էլեկտրոն-իոնային կոլայդեր (EIC), Բրուքհեյվենի ազգային լաբորատորիա, ԱՄՆ
- NICA կոլայդերի SPD գիտափորձ, Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտ, Դուբնա
Հետազոտություններ և հրապարակումներ
Խմբի մարդկանց, հրապարակումների ամբողջական ցանկի և մասնակցելու պայմանների համար այցելիր պաշտոնական էջը։
Բացել խմբի կամ ստորաբաժանման էջըՍա տեղեկատու էջ է՝ պաշտոնական աղբյուրների հիման վրա։ Կառույցի անունը չի ենթադրում գործընկերություն։